مشاوره حقوقی حق سرقفلی و حق کسب و پیشه

• قراردادهای انعقاد شده بعد از  مهر ۱۳۷۶ عمدتاً مشمول قانون ۱۳۷۶ هستند.
در این قانون:
• فقط سرقفلی وجود دارد 
• سرقفلی باید در ابتدای اجاره (یا حین آن) به‌صورت توافقی پرداخت شود؛ بدون پرداخت سرقفلی، حقی ایجاد نمی‌شود.
• حق کسب و پیشه و تجارت (حق خودبه‌خودی ناشی از فعالیت طولانی‌مدت و جذب مشتری) منتفی شده است.
• مدت اجاره محترم است و پس از پایان مدت، موجر می‌تواند تخلیه بخواهد (مگر شرط تمدید یا پرداخت سرقفلی به نرخ روز).
• فقط اماکن تجاری مشمول مقررات سرقفلی می‌شوند.
• قراردادهای انعقاد شده قبل از ۱  مهر ۱۳۷۶ (حتی اگر بعداً تمدید شده باشند، به شرط تداوم رابطه استیجاری بدون انقطاع اساسی) → همچنان مشمول قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۵۶ هستند.
در این قانون:→ همچنان مشمول قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۵۶ هستند.
در این قانون:
• حق کسب و پیشه یا تجارت وجود دارد (حتی بدون پرداخت وجهی تحت عنوان سرقفلی).
• این حق به‌تدریج و با فعالیت تجاری مستأجر ایجاد می‌شود (جذب مشتری، شهرت، تابلو، تبلیغات و …).
• موجر اصولاً نمی‌تواند پس از پایان مدت، تخلیه بخواهد مگر در موارد خاص تخلف.
• در عرف، به این حق هم «سرقفلی» می‌گویند، اما از نظر قانونی با سرقفلی قانون ۷۶ متفاوت است.
• حتی اماکن غیرتجاری (مثلاً مسکونی که برای کسب و پیشه اجاره شده) می‌تواند مشمول شود.
نکات مهمی که باید در نظر بگیرید=

1. تاریخ دقیق انعقاد قرارداد اولیه (یا تاریخ ایجاد رابطه استیجاری) → قبل یا بعد از ۱/۷/۱۳۷۶؟
2. رسمی یا عادی بودن قرارداد → قراردادهای رسمی (اسناد رسمی) معمولاً راحت‌تر احراز می‌شوند، اما قراردادهای عادی (حتی شفاهی) اگر قبل از ۷۶ باشند، باز هم می‌توانند مشمول قانون ۵۶ شوند (با اثبات شهادت، اقرار، سوابق پرداخت و …).
3. نوع کاربری ملک (تجاری، اداری، مسکونی، مختلط) → قانون ۷۶ فقط تجاری را پوشش می‌دهد؛ قانون ۵۶ می‌تواند گسترده‌تر باشد.
4. آیا مبلغی تحت عنوان سرقفلی (یا وجهی مشابه) در ابتدای اجاره پرداخت شده یا نه؟
• اگر پرداخت شده → در هر دو قانون مهم است، اما نحوه استرداد و محاسبه متفاوت است.
• اگر پرداخت نشده → در قانون ۷۶ معمولاً حقی ایجاد نمی‌شود؛ در قانون ۵۶ اما حق کسب و پیشه می‌تواند وجود داشته باشد.